خصوصيات توبه کنندگان

توبه آسان ترين راه براي رفاقت با خداست .در اين مجلس قصد داريم تا خصوصيات و صفات توبه کنندگان را از منظر دين بررسي کنيم. براي اين بحث، حديثي را از ساحت مقدس حضرت رسول اکرم (ص) مطرح مي کنم. حضرت در 10بند صفات تائبين را بيان مي کنند.
پيامبر اکرم (ص) که در جمع اصحاب نشسته بودند خطاب به ياران خود فرمودند: « أَتَدْرُونَ مَنِ التَّائِبُ » مي دانيد تائب کيست؟ عرض کردند: يا رسول الله! نمي دانيم. سپس حضرت فرمايش خود را ادامه دادند.
خصوصيات توبه کنندگان
1- اداء حق الناس
« إِذَا تَابَ الْعَبْدُ وَ لَمْ يُرْضِ الْخُصَمَاءَ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » اگر کسي توبه کند اما طلبکاران خود را راضي نکرده باشد، تائب نيست.
يعني بايد حق الناس را اداء کند و سپس توبه کند. حق الناس به سه دسته تقسيم مي شود:
1- مال؛ دزدي يا خسارت به اموال مردم
2- عرض؛ آبروي کسي را بردن، غيبت کردن، تهمت زدن
3- جان؛ کسي را کشتن
به فرموده پيامبر (ص)، تا صاحب حق را راضي نکرده باشد، توبه کننده واقعي نيست.
شخصي از امام باقر (ع) پرسيد: آيا براي من توبه وجود دارد؟ امام فرمودند: « لَا حَتَّى تُؤَدِّيَ إِلَى كُلِّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ » مادامي که حق الناس را  نداده اي، براي تو توبه نيست.
2- اداء حق الله
رسول خدا (ص) ادامه دادند: « وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يَزِدْ فِي الْعِبَادَةِ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » اگرکسي توبه کرد و عبادتش را بيشتر نکرد، اين شخص توبه کننده نيست.
حق الله چيزي نيست که خدا به راحتي از آن بگذرد. واجبات و محرمات دين چيزي نيست که خدا از آن منصرف شود. حق الله، با خون سيد الشهداء (ع) امضاء شده است. در زيارت وارث مي خوانيم: « اشهد انک قد اقمت الصلاة و اتيت الزکاة » شهادت مي دهم که تو با خون خودت که در راه خدا ريخته شد، نماز را به پا داشتي. خدا از اين اقامه صلاة به راحتي نمي گذرد!
خداوند در سوره طه آيه 82 مي فرمايد: « وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً » من براي کسي که توبه مي کند و اعتقاد صحيح و عمل صالح دارد، بسيار بخشنده  هستم.
گذشته را بايد جبران کرد. اگر نمي توان همه اعمال عبادي را که فوت شده جبران کنيم، تا حدي که در توان هست بايد جبران شود. مابقي آن را هم اميد به شفاعت اهل بيت (ع) داريم که جبران کند. اما بايد همت بلند داشت که عمل واجبي بر زمين نماند.
3- ترک گناه گذشته
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يُغَيِّرْ لِبَاسَهُ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » اگر توبه کند اما  لباسش را تغيير ندهد، تائب نيست.
تغيير لباس به معناي ترک گناه گذشته است. خداوند مي فرمايد: « لِباسُ التَّقْوى‏ ذلِكَ خَيْرٌ » تقوا، بهترين لباس است. در مقابل تقوا، گناه است که بدترين لباس است.
امام صادق (ع) فرمودند: « الْمُقِيمُ عَلَى الذَّنْبِ وَ هُوَ مُسْتَغْفِرٌ مِنْهُ كَالْمُسْتَهْزِئِ » کسي که در بساط گناه اقامت دارد در حاليکه استغفار هم کرده، انگار خدا را مسخره کرده است. خدا هم  از مسخره کننده خود نمي گذرد. « ان الله لايحب المستهزئين ».
4- ترک دوستان گذشته
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يُغَيِّرْ رُفَقَاءَهُ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » کسي که توبه کند اما دوستان گنهکار گذشته اش را ترک نکند، توبه کننده نيست.
5- تغيير در معاشرت
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يُغَيِّرْ مَجْلِسَهُ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » کسي که توبه کند اما همچنان در مجالس آلوده  گذشته شرکت کند و روابط اجتماعي خود را تغيير ندهد، تائب نيست.
6- تغيير رفتار با خانواده
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يُغَيِّرْ فِرَاشَهُ وَ وِسَادَتَهُ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » کسي که توبه کند ولي رفتارش را با همسر و فرزندش تغيير ندهد، اين شخص توبه کننده نيست. اين روايت اهميت حقوق خانواده را نزد همسر نشان مي دهد.
7- تغيير در اخلاق و نيت
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يُغَيِّرْ خُلُقَهُ وَ نِيَّتَهُ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » کسي که توبه کند اما اخلاق و نيتش را تغيير ندهد، تائب نيست.
اگر کسي که توبه کرده، صفات رذيله خود مثل بخل و حسد و کبر و ... را در وجودش از بين نبرد، توبه واقعي انجام نداده است.
نکته ديگر آنکه، مقصود از تغيير در نيت به اين معناست که در ترک گناه نيت خالصانه داشته باشد و براي رضاي خدا ترک گناه کند. يعني ترک گناه از ترس آبرو ريزي نزد مردم نباشد يا اينگونه نباشد که چون توان انجام گناه را ندارد، انجام نمي دهد.
8- خيرخواهي
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يَفْتَحْ قَلْبَهُ وَ لَمْ يُوَسِّعْ كَفَّهُ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » کسي که توبه کند اما قلبش گشاده نباشد، يعني خيرخواه مردم نباشد، تائب نيست.
9- طول امل
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يُقَصِّرْ أَمَلَهُ وَ لَمْ يَحْفَظْ لِسَانَهُ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » کسي که توبه کند اما گرفتار آرزوهاي طولاني شود و زبانش را حفظ نکند، اين شخص تائب نيست. يعني تائب آن کسي است که زبانش را حفظ کند. تائب آن کسي است که دچار طول امل (آرزوهاي دست نايافتني) نشود.
10- قوت از حرام
« وَ مَنْ تَابَ وَ لَمْ يُقَدِّمْ فَضْلَ قُوتِهِ مِنْ بَدَنِهِ فَلَيْسَ بِتَائِبٍ » کسي که توبه کند، اما گوشتي را که از حرام بر بدنش روييده آب نکند، اهل توبه نيست.
توبه کار آساني نيست، مجاهدت مي خواهد. بايد سختي کشيد.
و بعد رسول اکرم (ص) فرمودند: « وَ إِذَا اسْتَقَامَ عَلَى هَذِهِ الْخِصَالِ فَذَاكَ التَّائِبُ التائب حبيب الله » اگر شما اين 10خصلت را داشتيد آنوقت به خودتان بگوئيد تائب و توبه کننده دوست و رفيق و حبيب خداست.